Amerykańskim zespołem kierowała dr Sherita Hill Golden ze Szkoły Medycyny Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa w Baltimore. Naukowcy przez 3 lata śledzili losy zróżnicowanej etnicznie grupy ok. 5 tys. kobiet i mężczyzn w wieku od 45 do 84 lat.

Zauważono, że osoby z depresją o 42% częściej zaczynały przed zakończeniem studium chorować również na cukrzycę. Ponadto okazało się, że im głębsza depresja, tym większe ryzyko zostania cukrzykiem.

Po uwzględnieniu innych czynników, które mogły wpłynąć na uzyskane wyniki, tj. otyłości, braku aktywności fizycznej oraz palenia, ryzyko zapadnięcia na cukrzycę nadal było w przypadku jednostek z depresją o 34% wyższe niż u pozostałych ochotników.

Kiedy przyglądaliśmy się ludziom z nasilonymi objawami depresji, stwierdzaliśmy, że spożywają więcej kalorii, mniej się gimnastykują i z większym prawdopodobieństwem są czynnymi palaczami. W konsekwencji stawali się otyli. Są to czynniki ryzyka cukrzycy typu 2., wydaje się więc, że związane z depresją niekorzystne dla zdrowia zachowania są istotnym komponentem relacji między tymi dwoma jednostkami nozologicznymi – podsumowuje dr Golden.

W eksperymencie wzięło udział 8 młodych mężczyzn. Pokazano im 3 rodzaje filmów: 1) dokumenty związane z wędkarstwem, 2) komedię z Jasiem Fasolą oraz 3) film erotyczny. W tym czasie aktywność ich mózgu obserwowano za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, a zmiany ukrwienia penisa prześledzono dzięki pletyzmografowi prąciowemu (ang. penile plethysmograph). Tutaj wykorzystano model mierzący zmiany ciśnienia powietrza w tubie nakładanej na prącie.

Stopień erekcji zależał od pobudzenia części wieczkowej zakrętu czołowego dolnego (pars opercularis), czyli obszaru odzwierciedlającego aktywność neuronów lustrzanych. Co ciekawe, aktywacja poprzedzała samą erekcję. Neurony lustrzane są jak rozkaz.

Vilayanur Ramachandran z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego docenia wkład Francuzów, zaznacza jednak, że powinno się także wziąć pod uwagę aktywność innych niż pars opercularis rejonów mózgu oraz ich interakcje. Wg niego, zgranie się w czasie aktywacji neuronów lustrzanych i erekcji jest kluczowe, ale fMRI nie jest na tyle czułą metodą, by pozwolić stwierdzić, co dzieje się w mózgu w tak wąskich ramach czasowych.

W ramach jednego eksperymentu ochotnicy mieli zidentyfikować kropkę pojawiającą się w polu widzenia. W tym czasie proszono ich o przybieranie jednego z 3 wyrazów twarzy: 1) przestraszonego, 2) neutralnego i 3) wyrażającego obrzydzenie.

W drugim proszono ich o to samo, ale zadanie polegało na jak najszybszym wodzeniu wzrokiem pomiędzy dwoma punktami umiejscowionymi na ekranie komputera. Były one od siebie oddalone o 30 cm. W tym czasie obserwowano, w jaki sposób poruszają się gałki oczne wolontariuszy.

W obu sytuacjach mierzono, ile powietrza mogą zaczerpnąć osoby z przestraszonymi i obrzydzonymi twarzami.

Jak łatwo się domyślić, okazało się, że strach wyczula na otaczający świat. Szeroko otwarte oczy pozwalały na szybsze wykrycie obiektu pojawiającego się na obrzeżach pola widzenia. Ponadto osoba z takim właśnie wyrazem twarzy prędzej poruszała oczami między dwoma wyznaczonymi punktami. Obrazy uzyskane podczas rezonansu magnetycznego potwierdziły, że zwiększała się też pojemność jamy nosowej.

Te zmiany są spójne z teorią, że np. strach jest postawą sprzyjającą czujności, a obrzydzenie nastawieniem sprzyjającym zmysłowemu odrzuceniu. W kolejnych eksperymentach badacze chcą określić, do jakiego stopnia przestraszony mózg potrafi wykorzystać dodatkowe informacje do polepszenia rezultatów działania (Nature Neuroscience).

Okazuje się więc, że wyrazy twarzy nie są tylko i wyłącznie zewnętrzną ekspresją tego, co czujemy, ale że realnie wpływają one na relacje naszych zmysłów z otaczającym światem. I nie chodzi tu o ich wpływ hormonalny na organizm, ale o fizyczne oddziaływanie układu mięśni twarzy na dostępność pewnych informacji.

Teorię usprawniania działania określonych zmysłów przez poszczególne emocje zaproponował już Karol Darwin, który zauważył, że związane z nimi wyrazy twarzy są takie same w obrębie różnych kultur, a nawet różnych gatunków.

Węzły chłonne to struktury o wielkości ziaren zielonego groszku, zbudowane z różnego rodzaju komórek immunologicznych. Grupa Jonathana Yewdella z National Institutes of Health w Bethesda w USA, przy pomocy specjalnego rodzaju mikroskopu, podglądała “na żywo”, gdzie dwa różne wirusy po raz pierwszy mają kontakt z komórkami układu odpornościowego człowieka. Naukowcy odkryli, że wirusy napotykają te komórki nie - jak dotychczas sądzono - głęboko wewnątrz węzłów, ale zaraz pod powierzchnią otoczki węzła chłonnego. W miejscu tym znajdują się wyspecjalizowane komórki - limfocyty T, które po napotkaniu wirusa ulegają aktywacji i rozpoczynają odpowiedź układu immunologicznego prowadzącą do zwalczenia infekcji.

Autorzy pracy podkreślają, że odkrycie dokładnego miejsca, w którym komórki immunologicznych są aktywowane do walki z wirusami pomoże w opracowaniu efektywnych szczepionek przeciwwirusowych.

Jak się okazuje, ten znany obiegowy pogląd nie jest prawdą. Rachel Vreeman i Aaron Carroll z Uniwersytetu w Indianapolis (USA) sprawdzili wszystkie naukowe dane na temat czytania w półmroku i nie znaleźli żadnego dowodu na jego szkodliwość. Ile jeszcze jest takich medycznych bajek, które powtarzane wystarczająco długo stały się powszechnie przyjętymi prawdami? Oto siedem mitów, które Amerykanie niedawno opisali w “British Medical Journal”. Niektóre są zaskakujące.

1. Trzeba pić dwa litry wody dziennie, żeby być pięknym i zdrowym

To zalecenie pojawia się często w kontekście ładnej cery, pozbawionej zmarszczek do późnej starości. Oczywiście i ja usiłowałam wmusić w siebie te osiem szklanek. Zresztą bezskutecznie. Na szczęście nie muszę się już męczyć - to jeden z medycznych mitów. Skąd się wziął?

Niewykluczone, że do takiego myślenia przyczyniła się amerykańska rekomendacja z 1945 roku, która brzmiała “Odpowiednia ilość wody wypijanej dziennie wynosi dla dorosłych w większości przypadków 2,5 litra. Większość niezbędnego płynu spożywamy w przygotowanych posiłkach”. Ostatnie, kluczowe, zdanie zostało najwyraźniej pominięte i w świat poszła wodna plotka.

Niewykluczone też, że w błąd wprowadził ludzi znany technolog żywienia Frederick Stare, który zalecał, bez powoływania się na jakiekolwiek badania, picie od sześciu do ośmiu szklanek wody na dobę, jednak dodawał, że może to być w formie herbaty, kawy, soków, koktajli itd.

Jest też druga strona medalu - picie skrajnie dużych ilości wody może być niebezpieczne. Prowadzi do wypłukania potrzebnych soli z organizmu, zatrucia, a nawet do śmierci.

2. Wykorzystujemy tylko 10 proc. naszego mózgu

Na takie stwierdzenie pewna pani profesor neurobiologii odpowiedziała mojemu szefowi: - Chyba, że pan. Bo ja na pewno więcej.

Jakie są korzenie tego mitu? Niektórzy sądzą, że takie zdanie wypowiedział Albert Einstein, ale nie ma żadnych dowodów na to, że to prawda. Taka opinia zaczęła krążyć około 1907 roku, kiedy na Zachodzie zapanował trend na “ćwiczenie umysłu”. Zalecano pracowanie nad sobą i dążenie do odkrywania uśpionych zdolności. Bo jak jeszcze niedawno uczono nas w szkole, o szare komórki trzeba dbać, gdyż u dorosłego człowieka nie tworzą się nowe. Ile ich tam wykształcimy, tyle mamy i już.

Przekonanie, że 90 proc. ludzkiego mózgu istnieje nie wiadomo po co, trwało, dopóki nie rozwinęła się na dobre neurobiologia. Ale dekadę temu uczeni dowiedli, że w mózgu przez całe życie zachodzi neurogeneza, czyli powstają nowe neurony. To był przełom w medycynie.

Także badania nad osobami z różnymi uszkodzeniami mózgu, obrazowanie jego budowy i pracy, wykazały, że ludzie korzystają ze znacznie więcej niż 10 proc. swojego mózgu. Wręcz nie ma takiego miejsca w naszej głowie, które byłoby całkowicie uśpione.

3. Włosy i paznokcie nadal rosną po śmierci

To dość makabryczne stwierdzenie, ale chyba każdy się z nim spotkał. Ten przyczynek do niejednego horroru nie jest jednak prawdą. Twierdzą tak stanowczo specjaliści od medycyny kryminalnej. - Ta wizja jest tak przerażająca, że aż fascynująca, ale kompletnie z Księżyca wzięta - komentują naukowcy. Mit ten wziął się stąd, że po śmierci ciało ulega stopniowemu odwodnieniu. To powoduje kurczenie się skóry wokół włosów i paznokci, i w rezultacie mamy wrażenie, że są one dłuższe. Jednak to tylko złudzenie - wzrost włosów i paznokci wymaga skomplikowanej hormonalnej regulacji, która nie działa po śmierci.

4. Czytanie w półmroku niszczy wzrok i prowadzi do krótkowzroczności

Wiemy już, że to nieprawda. Sama byłam tym zdziwiona, ale argumentacja mnie przekonuje.

Czytając w złym oświetleniu, czujemy, że coś złego dzieje się z naszymi oczami. Mamy kłopoty ze skupieniem wzroku na słowach, nie możemy dobrze złapać ostrości. Poza tym

wysychają nam śluzówki, częściej mrugamy. Oczy męczą się - stąd wniosek, że to im szkodzi.

Okazuje się jednak, że nie ma na to naukowych dowodów. Częste czytanie przy słabym świetle może prowadzić do czasowych problemów z widzeniem, ale nie uszkadza wzroku na stałe. Wprawdzie lekarze odnotowują w ostatnich czasach wzrost liczby osób z krótkowzrocznością, ale przyczyną nie jest czytanie w półmroku. Uczeni tłumaczą, że przecież przez wieki ludzie czytali przy słabym oświetleniu świec lub lamp naftowych.

5. Golenie włosów powoduje, że odrastają one szybciej, są mocniejsze i ciemniejsze

- Golenie nóg to nie koszenie trawnika - jak dobitnie wypowiedział się jeden z uczonych zajmujący się tym problemem. Pierwsze badania nad goleniem i jego wpływem m.in. na strukturę włosa przeprowadzono już w 1928 roku. Wtedy też dowiedziono, że golenie usuwa tylko martwą część włosa, i nie wpływu na jego żyjącą część tkwiącą pod skórą, a co za tym idzie - nie może wpływać na jego grubość czy kolor.

Skąd uczucie, że po goleniu włosy są bardziej szorstkie? Po prostu zabieg ten powoduje, że tracą swój tępy koniec - są ścięte, czyli ostre w dotyku. A co z kolorem? Włosy, które odrastają, wydają się ciemniejsze, bo nie zostały jeszcze poddane czynnikom zewnętrznym, takim jak słońce czy detergenty, które je rozjaśniają.

6. Jedzenie indyków powoduje, że ludzie stają się ospali

Nie spotkałam się z tym stwierdzeniem, ale ten spis robili Amerykanie, dla których przecież nie ma Święta Dziękczynienia bez tego drobiu. To taki mit i nie mit. Jest w nim bowiem ziarno prawdy.

Mięso indycze zawiera jeden z aminokwasów - tryptofan - potrzebnych do budowy białek. Tryptofan jest zaangażowany w proces zasypiania i kontrolowania nastroju. Nadmiar tego aminokwasu rzeczywiście wywołuje senność. Jednak mięso indycze zawiera zbyt małe ilości tryptofanu, by działać w ten sposób. Znacznie więcej jest go w serach czy wieprzowinie.

Uczeni argumentują, że uczucie senności po zjedzeniu indyka wynika raczej z faktu, że był to spory posiłek. Po jedzeniu spada przepływ krwi przez mózg, jego natlenienie i stąd ochota na poobiednią drzemkę.

7. Telefony komórkowe są zagrożeniem w szpitalach

To ostatni medyczny mit, w którym jest jednak nieco prawdy. Naukowcy nie zanotowali żadnego przypadku śmierci z powodu używania telefonu komórkowego w jakimkolwiek amerykańskim szpitalu. Okazjonalnie były jednak raportowane zaburzenia w funkcjonowaniu niektórych sprzętów, jak fałszywe alarmy na monitorach, złe odczyty kardiografu itd.

Pomijając stopień popularności, wszystkie te medyczne mity wahają się od nieudowodnionych do nieprawdziwych. Wybór dokonany przez Amerykanów można by z łatwością powiększyć choćby o to, że karmienie piersią chroni przed zajściem w ciążę. Może w przyszłym roku naukowcy zajmą się kolejną porcją zdrowotnych bajek. A my czytając, będziemy mówili: “No nie…, naprawdę?”.

Źródło: Gazeta Wyborcza

Obowiązujące obecnie w przemyśle spożywczym technologie koncentrują się głównie na produkcji żywności o wysokiej wartości odżywczej. Badania na dużych grupach ludności wskazują jednak, że tego typu produkty spożywcze sprzyjają rozwojowi chorób cywilizacyjnych, m.in. nowotworowych, ze względu na obniżoną zawartość substancji nieodżywczych (przede wszystkim roślinnych fitozwiązków) istotnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego.

– Najnowsze tendencje rozwojowe tej gałęzi przemysłu to poszukiwanie technologii, które pozwolą na zapewnienie nie tylko odżywczych, ale także udokumentowanych naukowo zdrowotnych walorów żywności – mówi dr inż. Agnieszka Bartoszek z Katedry Chemii, Technologii i Biotechnologii Żywności Wydziału Chemicznego PG.

Naukowcy z Politechniki Gdańskiej opracowali technologię produkcji wyrobów wędliniarskich wzbogaconych w przeciwrakotwórcze fitozwiązki kapusty. Badania na gdańskiej uczelni wpisują się w nurt myślenia o produkcji żywności, tzw. bio-inspired foods, czyli przetwórstwa inspirowanego znajomością biologicznego działania składników żywności na organizm ludzki. Nowe wędliny trafią do trójmiejskcih sklepów 10 stycznia.

Historia ewolucyjna gatunków, która opisuje charakterystykę różnych gatunków, ich pochodzenie razem z ich genealogicznymi powiązaniami z innymi gatunkami, nazywana jest ich filogenezą.

Informacje o filogenezie można pozyskiwać w zróżnicowany sposób. Między innymi są to porównania sekwencji DNA prowadzone przez biologię molekularną i genomikę oraz porównania skamielin lub innych zachowanych śladów dawnych organizmów żywych w paleontologii. Biologowie potrafią organizować i analizować powiązania ewolucyjne między organizmami za pomocą różnych metod, takich jak filogeneza, fenetyka i kladystyka. (Ważne wydarzenia w ewolucji życia, takie jakimi je obecnie biolodzy rozumieją, są streszczone na poniższym schemacie historii ewolucji).

Biologia obejmuje szeroki wachlarz zagadnień badawczych, które są często postrzegane jako odrębne dyscypliny naukowe: bywa opisywana jako tort, który można dzielić na pionowe sektory “taksonomiczne” (ornitologia, algologia, entomologia) i poziome warstwy dziedzin (fizjologia, cytologia czy ekologia)[1]. Jednakże, wspólnie odwołują się one do fenomenu życia na tle różnych aspektów badawczych, od biofizyki do ekologii. Wszystkie założenia w biologii są oparte na tych samych prawach co inne gałęzie wiedzy przyrodniczej, takich jak zasady termodynamiki i prawo zachowania masy.

Na poziomie organizmu, biologia częściowo wyjaśniła fenomeny takie jak narodziny, wzrost, starzenie się, śmierć i rozkład organizmów żywych, podobieństwa między potomkami a ich rodzicami (dziedziczenie) oraz rozkwit roślin, które intrygowały ludzkość przez całą jej historię. Inne fenomeny, takie jak laktacja, metamorfoza, lęg, zdrowienie i tropizm również znajdują się w sferze zainteresowania biologii. W większej skali czasu i przestrzeni biologowie badają udamawianie zwierząt i roślin, wielką różnorodność organizmów żywych (bioróżnorodność), zmiany w organizmach jakie zachodzą na przestrzeni wielu pokoleń (ewolucja), ich wymieranie, specjalizację, zachowania społeczne u zwierząt itd.

Podczas gdy botanika zajmuje się badaniem roślin, zoologia jest gałęzią wiedzy zajmującą się badaniem zwierząt, zaś antropologia jest działem biologii badającym istoty ludzkie. Natomiast na poziomie molekularnym, życie jest poznawane przez dyscypliny takie jak biologia molekularna, biochemia i genetyka molekularna. Na poziomie bardziej podstawowym od wymienionych powyżej jest biofizyka, która zajmuje się przepływem energii w układach biologicznych. Badania na poziomie komórkowym leżą w sferze zainteresowań biologii komórki. Skalę wielokomórkową bada fizjologia, anatomia i histologia. Embriologia bada życie na etapie jego rozwoju zarodkowego, zaś powstawanie i rozwój poszczególnych organizmów od zapłodnionego jaja do śmierci bada ontogeneza. Przesuwając się w górę naszej skali, na poziom wielu organizmów, genetyka rozważa jak działa dziedziczenie cech między rodzicami a potomstwem. Etologia rozpatruje szeroko pojęte zachowania organizmów w ich naturalnym środowisku. Genetyka populacyjna ogarnia badaniami całe populacje, zaś systematyka rozważa rodowód organizmów na tle innych gatunków. Niezależne populacje i ich siedliska są badane przez ekologię i biologię ewolucyjną. Nowym, na razie teoretycznym, polem badań jest astrobiologia (nazywana też ksenobiologią albo egzobiologią), która bada możliwości występowania życia pozaziemskiego.